osobowość obsesyjno-kompulsywna

Terapia poznawcza

     Pacjenci z zaburzeniem obsesyjno-kompulsywnym często zgłaszają się na terapie z powodu problemów somatycznych, niepokoju, bólów głowy, impotencji.

Nie zawsze zdają sobie oni sprawę, że niektóre aspekty ich osobowości, jak np. perfekcjonizm przyczyniają się do ich problemów psychologicznych. Schematy kierujące taką osobowością to: „muszę za wszelką cenę unikać błędów”, aby unikać błędów „muszę być uważny i dokładny”, „muszę zwracać uwagę na szczegóły”, a „popełnienie błędu zasługuje na krytykę”.

 

W terapii kładzie się mniejszy nacisk na wsparcie emocjonalne i kwestie relacji. Szczególnie na początku terapii trzeba uważać, by nie nawiązywać z pacjentem bliższej relacji emocjonalnej, niż takiej, w której pacjent czuje się swobodnie, w przeciwnym razie pacjent może zrezygnować z leczenia.

Terapia w tym przypadku powinna być bardziej zasadnicza i skoncentrowana na rozwiązywanie konkretnych problemów, które powinny być ustalone jako cele i dobrze, by miały one swoją kolejność, w jakiej będą realizowane;  np. „ukończenie zadań w terminie”, „zmniejszenie częstotliwości napięciowych bólów głowy”, etc.

Docelowo, zagadnienie nad którym się pracuje z pacjentem, to Zapis Myśli Dysfunkcjonalnych. Pacjent ma wówczas szansę uświadomić sobie, że jego lęki i skłonność do odkładania spraw na później jest w dużej mierze poprzedzona perfekcjonizmem.

Trzeba skupić się na odkrywaniu założeń i schematów leżących u podstaw najprzeróżniejszych myśli automatycznych.

W przypadku perfekcjonizmu takim założeniem może być: „muszę unikać błędów, aby być wartościową osobą”, albo „jeżeli nie funkcjonuję zawsze perfekcyjnie, to jako człowiek jestem nie do przyjęcia”[1].

Istotna jest zatem zmiana kluczowych przekonań. Najpierw analizuje się trafność przekonań pacjenta.

Ćwiczeniem w tym pomocnym może być spis wszystkich zapamiętanych sytuacji, w których ktoś był wobec pacjenta bardzo krytyczny.

Można też przeprowadzić badanie, w którym osoba anankastyczna zapyta się poszczególnych osoby o zdanie i dostanie relację zwrotną, a wiec nie będzie już polegać na swoim wyobrażeniu.

Inną techniką pomocną w opanowaniu perfekcjonizmu jest porównanie wartości i standardów, jakie pacjent sobie narzuca z tymi, które odnosi do innych. Często prowadzi to do konkluzji, że jest się wobec siebie o wiele bardziej wymagającym i krytycznym, niż wobec innych.

Pomocne podczas terapii okazać się mogą techniki relaksacji i medytacji (jako, że częstą dolegliwością u tych pacjentów jest lęk i objawy psychosomatyczne).

Na początku ciężko jest takim osobom zastosować się do zaleceń terapeuty, gdyż osoby te myślą, że tracą czas.  Rzeczą przydatną może być wówczas zastosowanie listy wad i zalet danego zachowania. Nadto pomocny może być eksperyment, w którym pacjent porównuje wydajność swojej pracy w dniach, w których korzysta z technik relaksacji z dniami, w których z nich nie korzysta.

 

Ćwiczenie sprzyjające pokonaniu perfekcjonizmu:

Pacjent ma do wykonania zadania o stopniowo rosnącej trudności, które rozbite są na mniejsze, konkretne działania. Poszczególne zamknięte etapy zadania pokazują, że większość przedsięwzięć realizuje się stopniowo i uczy skupiać się na konkretnych etapach zadań.

Pacjenci anankastyczni mają problem z ciągłym zastanawianiem się, nadmiernym przemyśliwaniem, zamartwianiem oraz chwiejnością.

Gdy pacjent dojdzie do wniosku, że takie zachowanie jest nieużyteczne, wówczas można go nauczyć jak przerwać strumień myśli, zmienić jego kierunek, skupić uwagę na czymś innym.

 

[1] Schematy powstają często w interakcji z rodzicami lub osobami znaczącymi.