osobowość zależna

Terapia poznawcza

Jako, że osoba z osobowością zależną postrzega siebie jako niekompletną, bezradną i niezdolną do samodzielnego zmagania się ze światem, to podczas terapii zachęca się pacjenta do podjęcia bardziej czynnej roli w rozwiązywaniu jego problemów. Osoby z tym zaburzeniem zazwyczaj chcą się przypodobać otoczeniu, tak więc próbują robić to, o co się je prosi. Dlatego terapeuta motywuje taka osobę, by była bardziej samodzielna, by sama wychodziła z propozycjami tematów, które będą przerabiane.

Celem terapii jest zwiększenie autonomii, samowystarczalności pacjenta i nauka polegania na sobie, co pociąga też podważenie bezustannej deprecjacji i pozornej bezsilności.

1.     W czasie terapii formułuje się jasno sprecyzowane cele oraz notuje postępy w ich realizacji, by dzięki temu podważyć przekonanie o własnej bezradności[1].

Terapeuta może z pacjentem opracować hierarchię niezależnych działań o rosnącym stopniu trudności. (np. hierarchia podejmowania decyzji – począwszy od tego, co się zje na kolację a skończywszy na decyzjach dotyczących pracy czy miejsca zamieszkania). Każda kolejna decyzja utwierdza pacjenta w przekonaniu, że pewne rzeczy może robić samodzielnie.

2.     Obserwowanie i podważanie trafności myśli automatycznych.

Osoba z osobowością zależną będzie hamować postęp realizacji swoich celów, więc kolejnym krokiem jest badanie treści automatycznych myśli pacjenta, które są często myślami o własnej niekompetencji; „nie dam rady tego zrobić”, „nie uda się”, „nie potrafię”, etc.

Myśli te są przeszkodą w realizacji zadań domowych, wiec na samym początku muszą być odsłonięte i ocenione. Pomocą w podważeniu ich będą eksperymenty behawioralne w gabinecie terapeuty, a także prowadzenie dziennika myśli.

Osoby zależna nie doceniają własnych kompetencji, dlatego nowe zadania i potencjalne prace domowe należy rozpoczynać i ćwiczyć w gabinecie, inaczej nie można oczekiwać, by pacjent wykonywał w domu samodzielnie zadania. Pacjent uczy się, że umiejętność analizowania myśli pomaga w zmianie samopoczucia.

Jeśli pacjent ma rzeczywiste braki w umiejętnościach, to może je doskonalić zwiększając kompetencję poprzez udział w treningach: asertywności, umiejętności rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji czy interakcji społeczno-towarzyskich.

Zaleca się także rozwijanie umiejętności samokontroli.

Na pewnym etapie terapii pacjenci z osobowością zależną muszą skonfrontować się z przekonaniem, że jeśli zyskają więcej niezależności, to zostaną porzuceni. W tym momencie pomocne w skonfrontowaniu tej myśli są konkretne eksperymenty behawioralne.

Leki

Leki psychotropowe można zastosować w przypadku pojawienia się objawów lękowych lub depresyjnych, leczenie powinno się jednak odbywać w ścisłym porozumieniu z lekarzem ze względu na możliwość rozwinięcia się psychologicznej lub fizycznej zależności od leków i ich nadużywania

Pomocne w pokonaniu lęku są treningi relaksacyjne (MT).

[1] Por. A.T.Beck, A. Freeman, D.Davis, Terapia poznawcza zaburzeń osobowości, WUJ,  Kraków 2005, s. 309